ตลาดค้าปลีกในญี่ปุ่นมีมูลค่าประมาณ 160 ล้านเยนหรือประมาณ 1.8 พันล้านดอลลารร์สหรัฐ อัตราการเติบโตเฉลี่ย 1.2 – 2.1 % ต่อปี ถ้าเทียบเคียงกับตลาดค้าปลีกในเมืองไทยก็ถือว่าในญี่ปุ่นเผชิญปัญหาที่คล้ายคลึงกัน เริ่มจากพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไป ในญี่ปุ่นยิ่งชัดเจนว่าเน้นความคุ้มค่าแบบสุดขีด 

 

คนส่วนใหญ่เลือกซื้อสินค้าจากแบรนด์ที่ถูกกว่า รวมถึงการที่ลูกค้าในญี่ปุ่นคาดหวังให้ร้านค้าต่างๆ ต้องเชื่อมต่อระบบออนไลน์ + ออฟไลน์เข้าด้วยกันอย่างสมบูรณ์ เช่นการใช้ ระบบ Click-and-Collect ที่ลูกค้าสามารถสั่งออนไลน์แล้วเดินไปรับที่หน้าร้านหรือตู้ล็อกเกอร์ในสถานีรถไฟได้

 

ยังไม่นับรวมการที่ญี่ปุ่นได้เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุขั้นสุด (Super-Aging Society) บังคับให้พฤติกรรมการซื้อเปลี่ยนไป คนมองหาสินค้าไซส์เล็กลงสำหรับทานคนเดียว หรือมองหาอาหารเพื่อสุขภาพ (Functional Foods) และต้องการห้างร้านที่เดินทางสะดวก ใกล้บ้าน หรืออยู่ติดสถานีรถไฟ

 

 

ภาพจาก https://citly.me/frZ7E

หากพิจารณาภาพรวมในปัจจุบัน สถานการณ์การปิดกิจการของร้านค้าปลีกในญี่ปุ่นถือว่าอยู่ในระดับที่น่ากังวล ตัวเลขน่าสนใจระบุว่ามีธุรกิจกว่า 10,500 บริษัทที่ต้องปิดกิจการอันเนื่องจากมีหนี้สินมากกว่า 10 ล้านเยน 

 

ซึ่งถือเป็นตัวเลขปิดกิจการที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่องเป็นปีที่ 4 และเป็นตัวเลขสูงสุดนับตั้งแต่ปี 2012 โดยกลุ่มธุรกิจบริการ , ร้านอาหารล้มละลายไปแล้วกว่า 3,585 แห่ง นอกจากนี้กว่า 76% ที่ล้มละลายยังเป็นธุรกิจขนาดกลาง - เล็ก สะท้อนให้เห็นว่าร้านค้าปลีกขนาดใหญ่อาจจะยังอยู่รอดด้วยทุนที่หนากว่า

 

แม้ห้างค้าปลีกขนาดใหญ่ดูเหมือนจะยังเติบโตได้ดีมีรายได้ที่มั่นคงแต่ในแง่ของสาขากลับพบว่ามีการลดลงอย่างมากยกตัวอย่างเช่น

 

ในยุคแรกชิบูย่าเป็นพื้นที่ธุรกิจหลักของกลุ่มTokyu ซึ่งเป็นผู้ให้บริการรถไฟและเปิดห้างสรรพสินค้าอยู่ก่อน 

 

กระทั่งในปี 1968 กลุ่ม Saison Group ที่เป็นบริษัทแม่ขณะนั้นตัดสินใจท้าชิงพื้นที่ เปิดตัว Seibu Shibuya ขึ้นมาเป็นอาคารแฝด คือตึก A และ ตึก B ที่อยู่ห่างจากสถานีชิบูย่าเล็กน้อย 

 

และการแข่งขันอย่างดุเดือดของ 2 กลุ่มธุรกิจนี้เองที่ทำให้ ย่านชิบูย่าพัฒนาอย่างก้าวกระโดด ในช่วงแรกที่เริ่มกิจการ Seibu  ไม่ได้วางเป้าหมายเป็นเพียงแค่ สถานที่ขายของ แต่มีวิสัยทัศน์ที่ยิ่งใหญ่กว่าคือต้องการเป็น ศูนย์กลางในการเผยแพร่วัฒนธรรม (Culture Hub) สะท้อนได้จากการเปลี่ยนแปลงหลายอย่างเช่น

ทั้งนี้ผู้ก่อตั้ง Seibu Shibuya ได้เคยให้สัมภาษณ์ถึงปรัชญาเบื้องหลังการสร้างพื้นที่แห่งนี้ไว้อย่างน่าสนใจว่า “ถ้าทำแต่สิ่งเดิมๆ ซ้ำกับคนอื่นก็คงไม่มีการพัฒนา เราต้องมีความกล้าที่จะก้าวออกไปไขว่คว้าสิ่งใหม่ๆ เพราะเมืองจะยิ่งมีเสน่ห์ดึงดูดผู้คนได้มากขึ้น ก็ต่อเมื่อมีพื้นที่สำหรับการทดลองทำสิ่งใหม่ๆ อยู่เสมอ”

 

 

ภาพจาก https://citly.me/D7w5l

ย่านชิบูย่าได้ชื่อว่าเป็นย่านที่คนเดินเยอะมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดยเฉพาะห้าแยกชิบูย่าที่อยู่ใกล้ๆ กับห้าง Seibu ยุคที่รุ่งเรืองสุดคือประมาณปี 1990 ที่ทำยอดขายรวมได้สูงกว่า 96,700 ล้านเยน ถ้าคิดเป็นเงินไทยในขณะนั้นประมาณ 19,000 ล้านบาท 

 

ถ้าเปรียบเทียบมาถึงปัจจุบันปี 2025 มียอดขายประมาณ 40,000 ล้านเยนซึ่งถือว่าลดลงมากอันเป็นผลจากหลายปัจจัยทั้งภาวะเศรษฐกิจและต้นทุนต่างๆ ที่เพิ่มสูงมาก

 

เหตุผลที่ Seibu Shibuya ต้องประกาศปิดตัวลงอย่างเป็นทางการในวันที่ 30 กันยายน 2026 นี้ ไม่ได้เกิดจากปัญหาเรื่องยอดขายตกต่ำเพียงอย่างเดียวแต่ยังมาจากหลายปัจจัยได้แก่

 

1.หมดสัญญาเช่า และข้อจำกัดในการปรับปรุงอาคาร เนื่องจากที่ดินและอาคารของ Seibu Shibuya ไม่ได้เป็นกรรมสิทธิ์ของห้างทั้งหมด แต่เป็นการเช่าระยะยาวจากเจ้าของที่ดินในท้องถิ่น 

 

ซึ่งสัญญาเช่าหลักกำลังจะสิ้นสุดลง และปัจจุบันย่านชิบูย่ากำลังอยู่ระหว่างการรื้อถอนและสร้างตึกแห่งใหม่อาคารเดิมของ Seibu ที่เปิดมาตั้งแต่ปี 1968 มีอายุเกือบ 60 ปีจึง มีโครงสร้างที่เก่าเกินกว่าจะปรับปรุงให้ทันสมัยหรือผ่านมาตรฐานความปลอดภัยจากแผ่นดินไหวในอนาคตได้รวมถึงกับที่ทางห้างไม่สามารถตกลงเงื่อนไขในการสร้างตึกใหม่ร่วมกับเจ้าของที่ดินได้

 

2.กลยุทธ์ “ยอมจบ เพื่อไปต่อ” หลังจาก Fortress Investment Group ได่เข้าซื้อกิจการในปี 2023 และมาในฐานะนักลงุทนที่เน้นผลกำไรเป็นหลัก เมื่อมองว่าย่านชิบูย่ามีการแข่งขันที่ดุเดือดมากไป มีคู่แข่งในพื้นที่เยอะ ความคิดที่จะสู้ต่อกับที่ดินค่าเช่าแพงในขณะที่รายได้ลดลงมากจึงไม่ใช่การลงทุนที่คุ้มค่าจำเป็นต้องยอมตัดสาขานี้เพื่อให้ภาพรวมของธุรกิจในส่วนอื่นๆ เติบโตไปต่อได้

 

3.พฤติกรรมลูกค้าที่เน้นการซื้อของออนไลน์ ก็เป็นเหตุผลที่ทำให้ Seibu Shibuya ที่เคยโด่งดังในฐานะผู้นำแห่งแฟชั่น จำเป็นต้องยอมตัดใจเพราะลูกค้าส่วนใหญ่หันไปซื้อสินค้าออนไลน์

 

สินค้ากลุ่มที่ทำเงินให้ Seibu Shibuya ในช่วงหลังเหลือเพียง เครื่องสำอางชั้นนำ และสินค้าในตึก Loft กับ MUJI เท่านั้น ซึ่งกำไรจากส่วนนี้ไม่เพียงพอที่จะมาแบกรับค่าเช่าที่ดินใจกลางห้าแยกชิบูย่าได้อีกต่อไป

 

 

ภาพจาก https://citly.me/90gaG

ห้างในเครือ Sogo & Seibu แม้จะประกาศปิดสาขาที่ชิบูย่า แต่ภาพรวมก็ยังมีที่ให้บริการอยู่อีก 9 สาขา โดยแยกเป็น 2 แบรนด์ในเครือเดียวกันคือ Seibu และ Sogo โดยแบรนด์ Seibu มี 4 สาขาคือ

สำหรับแบรนด์ Sogo ที่อยู่ภายใต้บริษัทบริหารเดียวกัน ปัจจุบันเหลืออยู่ 4 สาขาได้แก่

 

ภาพจาก https://citly.me/ho4dt

แม้จะขึ้นชื่อว่าเป็นห้างระดับตำนานแต่สุดท้ายก็ไปไม่รอดในยุคการค้าที่แข่งขันสูง แม้ส่วนหนึ่งจะเกิดจากสัญญาเช่าพื้นที่สิ้นสุดแต่ส่วนหนึ่งก็เกิดจากยอดขายที่ลดลงมากเช่นกัน บทเรียนของ SMEs ที่ควรศึกษาเรื่องนี้คือ

 

1.อย่ายึดมั่นกับแบรนด์ที่เคยเป็นที่นิยมในอดีต บทเรียนจาก Seibu เห็นได้ชัดเจนว่ายอดขายในอดีตไม่ได้การันตีอนาคต SMEs ต้องหมั่นตรวจสอบว่า สินค้าหรือบริการของเรายังตอบโจทย์ pain point ของลูกค้ายุคปัจจุบันอยู่ไหม อย่าติดกับดักความสำเร็จเดิมๆ และต้องพร้อมที่จะ เปลี่ยนทิศทางธุรกิจ ก่อนที่ลูกค้าจะหายไป

 

2.ต้นทุนคงที่ (Fixed Cost) คือตัวแปรที่ต้องบริหารจัดการให้ดี สิ่งที่ทำให้ Seibu สาขาชิบูย่าหายไปส่วนหนึ่งเกิดจากต้นทุนคงที่คือเค่าเช่าที่สูงมาก รวมถึงค่าบริหารจัดการต่างๆที่เพิ่มขึ้น ดังนั้นธุรกิจยุคนี้ต้องพยายามเปลี่ยนต้นทุนคงที่ให้เป็นต้นทุนผันแปรเช่น การใช้ระบบ Outsource , การเช่าคลังสินค้าส่วนกลางแทนการสร้างเอง และควรรักษากระแสเงินสดของธุรกิจให้ดีที่สุดด้วย

 

3.ตลาดออนไลน์ไม่ใช่ทางเลือกแต่คือการอยู่รอด ในโลกของธุรกิจใครที่ปรับตัวในเรื่องนี้ช้า ยิ่งจะถูกกลืนให้หายไปเร็วขึ้น SMEs ควรทำ Omnichannel หรือการเชื่อมหน้าร้าน เข้ากับโลกออนไลน์ เช่น ลูกค้าเห็นใน TikTok แล้วกดสั่งซื้อไปรับที่หน้าร้านได้ หรือช้อปออนไลน์แล้วสะสมแต้มร่วมกันได้ การมีแค่หน้าร้านออฟไลน์อย่างเดียวในยุคนี้ ถือเป็นความเสี่ยงขั้นสูงสุด

 

ถ้ามองเรื่องนี้อิงตามหลักของธรรมชาติการจบลงของสิ่งหนึ่งคือการกำเนิดของสิ่งหนึ่งเช่นกัน การค้าปลีกแบบเดิมแม้จะเริ่มหายไปแต่ก็เป็นการเกิดใหม่ของค้าปลีกในอีกรูปแบบหนึ่ง 

 

ธุรกิจที่อยู่รอดไม่ใช่ธุรกิจที่มีสาขาเยอะกว่า แต่ยุคนี้ใครเปลี่ยนแปลงตัวเองได้เร็วกว่าก็ได้เปรียบ ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจเล็กหรือใหญ่ถ้าเข้าใจและพัฒนาธุรกิจให้ก้าวตามกระแสสังคมได้ทัน ธุรกิจก็ยังไปได้อีกไกลและไม่มีวันพังได้ง่ายๆ 

 

อ้างอิง : 

นักเขียน

คุณรัตนชัย ม่วงงาม (เปี๊ยก)