ท่ามกลางกระแสการเติบโตอย่างรวดเร็วของธุรกิจแฟรนไชส์เครื่องดื่มและไอศดรีมราคาประหยัดจากจีน Mixue ซึ่งถูกยกให้เป็นหนึ่งในแบรนด์ที่ขยายสาขาได้เร็วที่สุดในโลก กลับปรากฏสัญญาณที่น่าจับตามองในทิศทางตรงกันข้าม

รายงานล่าสุดระบุว่า ในช่วงปีที่ผ่านมา Mixue ได้ปิดสาขาในต่างประเทศรวมกว่า 428 แห่ง โดยเฉพาะในตลาดสำคัญอย่างเวียดนามและอินโดนีเซีย ซึ่งถือเป็นฐานการเติบโตหลักในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แม้ทั้งสองประเทศจะยังคงเป็นตลาดขนาดใหญ่ที่แบรนด์เข้าไปขยายตัวอย่างต่อเนื่องก็ตาม
 

ปรากฏการณ์ดังกล่าวสะท้อนถึงความย้อนแย้งของธุรกิจแฟรนไชส์ยุคใหม่ ที่ในด้านหนึ่งสามารถเร่งขยายสาขาได้อย่างรวดเร็วในระดับโลก แต่ในอีกด้านหนึ่งกลับต้องเผชิญกับการทยอยปิดสาขาในบางพื้นที่ โดยเฉพาะในตลาดต่างประเทศที่มีการแข่งขันสูงและพฤติกรรมผู้บริโภคเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว สถานการณ์นี้จึงนำไปสู่คำถามสำคัญว่า
 

 

เหตุใดธุรกิจที่ดูเหมือนกำลังเติบโตอย่างแข็งแกร่ง จึงยังคงมีจุดเปราะบางซ่อนอยู่ภายใต้ตัวเลขการขยายตัวที่น่าประทับใจ
 

และยิ่งไปกว่านั้น ปรากฏการณ์ของ Mixue อาจไม่ใช่กรณีเฉพาะตัว แต่เป็นภาพสะท้อนของโครงสร้างธุรกิจแฟรนไชส์ในยุคปัจจุบัน ที่กำลังเผชิญทั้ง “โอกาส” และ “ความเสี่ยง” ไปพร้อมกันอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ภาพรวมธุรกิจแฟรนไชส์ยุคปัจจุบัน
 

ช่วงหลายปีที่ผ่านมา ธุรกิจแฟรนไชส์ถูกมองว่าเป็นทางลัด สำหรับผู้ที่ต้องการก้าวสู่การเป็นเจ้าของกิจการ โดยเฉพาะในกลุ่มนักลงทุนรายย่อยหรือมนุษย์เงินเดือนที่ต้องการสร้างรายได้เพิ่ม โมเดลดังกล่าวเปิดโอกาสให้ผู้ลงทุนสามารถใช้แบรนด์ที่เป็นที่รู้จัก พร้อมระบบการบริหารจัดการที่ถูกออกแบบไว้แล้ว โดยไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นจากศูนย์เหมือนการสร้างธุรกิจใหม่
 

จุดแข็งสำคัญของแฟรนไชส์อยู่ที่การมี “สูตรสำเร็จ” ทั้งด้านสินค้า มาตรฐานการให้บริการ การจัดการวัตถุดิบ ไปจนถึงการตลาด ช่วยลดความเสี่ยงในช่วงเริ่มต้น ทำให้หลายคนเชื่อว่าเป็นรูปแบบธุรกิจที่มีโอกาสประสบความสำเร็จสูง 
 

ภายใต้ภาพลักษณ์ของความง่ายและความพร้อมดังกล่าว ข้อมูลจากหลายแหล่งกลับสะท้อนข้อเท็จจริงอีกด้านหนึ่งว่า ผู้ประกอบการแฟรนไชส์รายย่อยจำนวนมากไม่สามารถดำเนินธุรกิจได้อย่างยั่งยืน โดยมีสัดส่วนการปิดกิจการภายในช่วง 2 ปีแรกสูงกว่า 60% สะท้อนให้เห็นว่า “ระบบที่มีอยู่แล้ว” ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถรับประกันผลลัพธ์ทางธุรกิจได้เสมอไป
 

ในไทยกระแสแฟรนไชส์ยังคงเติบโตอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในกลุ่มธุรกิจอาหารและบริการที่เข้าถึงผู้บริโภคได้ง่าย เช่น ร้านชานมไข่มุก ร้านหมูกระทะ คาเฟ่ ร้านเครื่องดื่ม คลินิกความงาม และร้านสะดวกซัก มักได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วในช่วงแรกของการเปิดตัว แต่ธุรกิจเหล่านี้จำนวนไม่น้อยกลับเผชิญกับวงจร “เกิดเร็ว-ตายเร็ว” เนื่องจากการแข่งขันที่รุนแรง การเข้าสู่ตลาดของผู้เล่นจำนวนมากในเวลาใกล้เคียงกัน รวมถึงพฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว 
 

กรณีของ Mixue ถือเป็นตัวอย่างที่สะท้อนภาพของธุรกิจแฟรนไชส์ยุคใหม่ได้อย่างชัดเจน แบรนด์เครื่องดื่มและไอศกรีมจากจีนรายนี้สามารถขยายสาขาไปทั่วโลกได้อย่างรวดเร็ว จนมีจำนวนร้านค้าเกือบ 60,000 แห่งภายในเวลาไม่กี่ปี โดยส่วนใหญ่ยังคงกระจุกตัวอยู่ในประเทศจีน และมีการขยายตลาดต่างประเทศอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
 

อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางการเติบโตในเชิงปริมาณ บริษัทกลับตัดสินใจชะลอและปรับทิศทาง ด้วยการปิดสาขาในต่างประเทศรวมกว่า 428 แห่งในช่วงปีที่ผ่านมา โดยให้เหตุผลว่าต้องการปรับโครงสร้างการดำเนินงาน และเพิ่มประสิทธิภาพของร้านค้าที่มีอยู่ เพื่อสร้างความยั่งยืนในระยะยาว
 

การเคลื่อนไหวดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า การขยายสาขาอย่างรวดเร็วในโมเดลแฟรนไชส์ แม้จะช่วยสร้างการเติบโตในระยะสั้น แต่ก็อาจนำมาซึ่งความท้าทายด้านการควบคุมคุณภาพ มาตรฐานการดำเนินงาน และความสามารถในการทำกำไรของแต่ละสาขา โดยเฉพาะในตลาดต่างประเทศที่มีบริบททางเศรษฐกิจ พฤติกรรมผู้บริโภค และการแข่งขันที่แตกต่างกัน
 

การปิดสาขาของ Mixue จึงไม่จำเป็นต้องตีความว่าเป็นสัญญาณเชิงลบเสมอไป หากแต่เป็นกระบวนการ “คัดกรอง” และ “ปรับสมดุล” ของเครือข่ายแฟรนไชส์ เพื่อรักษาคุณภาพโดยรวมของแบรนด์ และลดความเสี่ยงจากสาขาที่มีประสิทธิภาพต่ำ
 

นอกเหนือจากกรณีของ Mixue แล้ว ตลาดประเทศไทยยังเคยเป็นพื้นที่ทดสอบของแบรนด์แฟรนไชส์ระดับนานาชาติหลายราย ที่แม้จะมีชื่อเสียงและประสบความสำเร็จในต่างประเทศ แต่กลับไม่สามารถยืนระยะได้ในบริบทของตลาดไทย

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัด ได้แก่

กรณีของแบรนด์เหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า แม้จะมีจุดแข็งด้านแบรนด์ การบริหารจัดการ และประสบการณ์จากตลาดต่างประเทศ แต่เมื่อเข้าสู่ตลาดไทยซึ่งมีการแข่งขันสูงและผู้บริโภคมีทางเลือกหลากหลาย ทำให้หลายแบรนด์ไปไม่รอด

ทำไมบางแฟรนไชส์ “โตไว”

 

ธุรกิจแฟรนไชส์หลายแบรนด์ที่สามารถเติบโตได้อย่างรวดเร็วและขยายสาขาได้ในวงกว้าง ซึ่งปัจจัยของความสำเร็จมักมีองค์ประกอบร่วมกันดังนี้

ในทางกลับกัน ธุรกิจแฟรนไชส์จำนวนไม่น้อยกลับไม่สามารถยืนระยะได้ และต้องปิดกิจการภายในระยะเวลาไม่นาน โดยสาเหตุหลักมักมาจากปัจจัยร่วมดังนี้

เมื่อปัจจัยเหล่านี้เกิดขึ้นร่วมกัน โอกาสที่ธุรกิจจะไม่สามารถทำกำไรได้อย่างยั่งยืนจึงเพิ่มสูงขึ้น
 

ภาพรวมจึงสะท้อนว่า ความล้มเหลวของแฟรนไชส์ไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว แต่เป็นผลรวมของการตัดสินใจลงทุน + ระบบสนับสนุน + สภาพตลาด ที่ไม่สมดุลกันตั้งแต่เริ่มต้น
 

พฤติกรรมผู้บริโภคยุคใหม่
 

ในปัจจุบันพฤติกรรมของผู้บริโภคมีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วและคาดเดาได้ยากมากขึ้น ส่งผลโดยตรงต่อความอยู่รอดของธุรกิจแฟรนไชส์ โดยเฉพาะในกลุ่มอาหารและเครื่องดื่มที่มีการแข่งขันสูง

ปัจจัยสำคัญที่เห็นได้ชัด ได้แก่

Red Ocean สนามรบของแฟรนไชส์
 

ธุรกิจแฟรนไชส์จำนวนมากในปัจจุบันอยู่ในภาวะ Red Ocean หรือสมรภูมิการแข่งขันที่รุนแรง เนื่องจากเป็นกลุ่มธุรกิจยอดนิยมที่มีผู้เล่นจำนวนมากเข้าสู่ตลาดในเวลาใกล้เคียงกัน
 

ลักษณะสำคัญของตลาดนี้ ได้แก่

การแข่งขันจึงถูกบีบให้เหลือเพียงไม่กี่ปัจจัยหลัก ได้แก่

ทางรอดของผู้ลงทุนแฟรนไชส์
 

แม้ความเสี่ยงในธุรกิจแฟรนไชส์จะมีน้อยกว่าการเริ่มต้นธุรกิจด้วยตัวเอง แต่หลายๆ แบรนด์กลับไปไม่รอด ผู้ซื้อแฟรนไชส์สามารถลดโอกาสความล้มเหลวได้ หากผู้ลงทุนมีการเตรียมความพร้อมอย่างรอบด้าน โดยมี 4 แกนสำคัญ ได้แก่

สรุป
 

ภาพรวมของธุรกิจแฟรนไชส์แบรนด์ดังๆ ที่ทยอยปิดตัวลงสะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ไม่ใช่ “ทางลัดสู่ความสำเร็จ” อย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่เป็นรูปแบบธุรกิจที่ต้องอาศัยการบริหารจัดการจริงจังเช่นเดียวกับธุรกิจทั่วไป
 

กรณีของ Mixue และแบรนด์เครื่องดื่มอื่นๆ เป็นตัวอย่างสำคัญที่สะท้อนว่า แม้ธุรกิจจะมีการเติบโตอย่างรวดเร็วในระดับโลก แต่ก็ยังต้องเผชิญกับความท้าทายด้านการเลือกทำเล การบริหารระบบ และการปรับตัวตามสภาพตลาดในแต่ละประเทศ
 

ท้ายที่สุดแล้ว บทเรียนสำคัญของธุรกิจแฟรนไชส์ คือไม่ว่าธุรกิจจะมีขนาดใหญ่เพียงใด ความสำเร็จในระยะยาวยังคงขึ้นอยู่กับความสามารถในการปรับตัวและการบริหารจัดการธุรกิจให้มีคุณภาพมาตรฐานอย่างต่อเนื่อง
 

 

นักเขียน

คุณมนตรี ศรีวงษ์ (อ๊อฟ)