บทความทั้งหมด    บทความ SMEs    การเริ่มต้นธุรกิจใหม่    ความรู้ทั่วไปทางธุรกิจ
263
4 นาที
20 พฤศจิกายน 2569
จีน ชนะทุกเกม กวาดทุกพื้นที่ แต่ทำไมไม่มีกำไร?
 

ลองจินตนาการดูว่า ถ้าวันนี้คุณอยากซื้อรถยนต์ไฟฟ้า จีนมีรถให้เลือกในราคาที่ถูกกว่าคู่แข่ง อยากซื้อโทรศัพท์มือถือ จีนก็มีสเปกจัดเต็มในราคาที่แบรนด์อื่นแทบสู้ไม่ได้

อยากซื้อเครื่องใช้ไฟฟ้า แบตเตอรี่ แผงโซลาร์เซลล์ เครื่องจักร เสื้อผ้า รองเท้า หรือสินค้าในชีวิตประจำวัน จีนก็มีทุกอย่าง แม้แต่เรื่องใกล้ตัวอย่างกาแฟ ชานม ไอศกรีม หมาล่า ร้านอาหาร และแฟรนไชส์ จีนก็เริ่มขยายอิทธิพลออกไปทั่วโลก
 
คำถามคือ ทำไมจีนถึงสามารถขายสินค้าได้ถูกขนาดนี้ จนคู่แข่งทั่วโลกต้องปวดหัว แต่ในขณะเดียวกันธุรกิจจำนวนมากกลับมีปัญหาเรื่องกำไร นี่คือปรากฏการณ์ที่หลายคนอยากเรียกว่า...จีนชนะทุกเกม กวาดทุกพื้นที่ แต่ทำไมเงินไม่เหลือ
 
และเรื่องนี้ไม่ใช่แค่เรื่องของการขายสินค้าราคาถูก แต่เป็นภาพสะท้อนของยุทธศาสตร์เศรษฐกิจจีนที่กำลังเปลี่ยนโฉมหน้าการแข่งขันของโลก
 
1. จีนไม่ได้แข่งแค่สินค้า แต่แข่งทั้งระบบ
 
ในอดีตเวลาพูดถึงสินค้าจีน คนส่วนใหญ่มักนึกถึงสินค้าราคาถูก ค่าแรงต่ำ และโรงงานรับจ้างผลิต แต่วันนี้จีนเปลี่ยนไปมากแล้ว จีนไม่ได้ต้องการเป็นแค่โรงงานของโลกอีกต่อไป แต่ต้องการควบคุมห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่วัตถุดิบ การผลิต เทคโนโลยี การขนส่ง ไปจนถึงการขายสินค้าให้กับผู้บริโภคทั่วโลก ลองดูโครงสร้างอุตสาหกรรมจีน ถ้าจะผลิตรถยนต์ไฟฟ้า จีนมีทั้งแบตเตอรี่ มอเตอร์ อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ โรงงานประกอบ และผู้ผลิตชิ้นส่วนอยู่ในระบบเดียวกัน
 
ถ้าจะผลิตโทรศัพท์มือถือ ก็มีโรงงานชิ้นส่วน หน้าจอ แบตเตอรี่ กล้อง และผู้รับจ้างประกอบจำนวนมาก ถ้าจะผลิตเสื้อผ้า ก็มีทั้งโรงงานผ้า โรงงานย้อมสี โรงงานตัดเย็บ บรรจุภัณฑ์ และระบบขนส่งอยู่ใกล้กัน สิ่งนี้ทำให้จีนมีข้อได้เปรียบมหาศาล เพราะคู่แข่งจากประเทศอื่นอาจต้องซื้อชิ้นส่วนจากหลายประเทศ แต่จีนสามารถจัดหาสินค้าจากผู้ผลิตจำนวนมากภายในระบบอุตสาหกรรมของตัวเอง
 
เมื่อผลิตได้เร็ว ซื้อวัตถุดิบได้มาก และส่งสินค้าได้ในปริมาณมหาศาล ต้นทุนต่อหน่วยก็ลดลง นี่คือความได้เปรียบที่ไม่ได้เกิดจากค่าแรงถูกเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการสร้างระบบการผลิตทั้งประเทศขึ้นมา
 
2. จากรถยนต์ไฟฟ้า แบตเตอรี่ ไปจนถึงพลังงานสะอาด
 

ภาพจาก https://citly.me/k3qqu9

อุตสาหกรรมที่เห็นภาพชัดที่สุดคือรถยนต์ไฟฟ้า หรือ EV แบรนด์อย่าง BYD, Geely และผู้ผลิตจีนอีกหลายราย สามารถนำเสนอรถยนต์ที่มีเทคโนโลยีสูงขึ้นเรื่อยๆ ในราคาที่แข่งขันกับแบรนด์จากญี่ปุ่น ยุโรป และอเมริกาได้อย่างจริงจัง
 
แต่เบื้องหลังความสำเร็จนี้มีการแข่งขันที่รุนแรงมาก บริษัทจำนวนมากเร่งเปิดตัวรถรุ่นใหม่ ลดราคา เพิ่มอุปกรณ์ และออกโปรโมชั่นเพื่อแย่งลูกค้า เมื่อทุกบริษัทต้องการส่วนแบ่งตลาด สิ่งที่ตามมาคือสงครามราคา ยอดขายอาจเพิ่มขึ้นแต่กำไรต่อคันกลับถูกบีบลง บางบริษัทมีรายได้มหาศาล แต่ยังไม่สามารถสร้างกำไรได้อย่างยั่งยืน 
 
และบางรายก็ต้องเลิกกิจการหรือควบรวมธุรกิจ เรื่องเดียวกันนี้เกิดขึ้นในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่และพลังงานสะอาด จีนกลายเป็นผู้เล่นรายใหญ่ของโลกในห่วงโซ่การผลิตแบตเตอรี่และแผงโซลาร์เซลล์ แต่เมื่อทุกบริษัทลงทุนเพิ่มกำลังการผลิตพร้อมกัน จนสินค้ามีมากกว่าความต้องการ ราคาก็ร่วงลงอย่างหนัก
 
ผู้บริโภคได้ประโยชน์จากสินค้าที่ถูกลง แต่ผู้ผลิตกลับต้องแข่งขันกันอย่างหนักเพื่อรักษากำไร นี่คือภาพของการชนะด้านกำลังการผลิต แต่ไม่ได้หมายความว่าจะชนะด้านผลตอบแทนทางธุรกิจเสมอไป
 
3. สงครามราคาลามไปทุกอุตสาหกรรม
 

ภาพจาก https://citly.me/g3s33z

เรื่องนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะรถยนต์ไฟฟ้า แต่กำลังเกิดขึ้นกับอุตสาหกรรมจีนแทบทุกระดับ ในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ จีนมีทั้งสมาร์ทโฟน คอมพิวเตอร์ อุปกรณ์สื่อสาร และเครื่องใช้ไฟฟ้า จีนมีแบรนด์อย่าง Xiaomi, Huawei และแบรนด์จีนอื่นๆ พยายามนำเสนอเทคโนโลยีและคุณภาพที่สูงขึ้น ในราคาที่เข้าถึงได้
 
ในอุตสาหกรรมเครื่องจักรและอุปกรณ์อุตสาหกรรม จีนก็เริ่มขยายจากสินค้าราคาประหยัดไปสู่สินค้าที่มีเทคโนโลยีสูงขึ้น แม้แต่อุตสาหกรรมเหล็ก เคมีภัณฑ์ พลาสติก วัสดุก่อสร้าง และสินค้าอุตสาหกรรมพื้นฐาน จีนก็มีฐานการผลิตขนาดใหญ่มาก
 
ปัญหาคือ เมื่อกำลังการผลิตมีมาก บริษัทต่างๆ ก็ต้องหาตลาดระบายสินค้า เมื่อขายในประเทศไม่หมด ก็ส่งออกไปต่างประเทศ เมื่อคู่แข่งเพิ่มขึ้นก็ต้องลดราคา เมื่อทุกคนลดราคาสุดท้ายทั้งอุตสาหกรรมก็ถูกบีบให้เหลือกำไรน้อยลง นี่คือสิ่งที่เรียกว่า Overcapacity หรือภาวะกำลังการผลิตล้นเกิน และเป็นหนึ่งในปัญหาใหญ่ของเศรษฐกิจจีนในปัจจุบัน
 
4. E-commerce จีน ขายของให้คนทั้งโลก แต่ใครเป็นคนจ่ายต้นทุน
 

ภาพจาก www.temu.com

อีกสนามหนึ่งที่น่าจับตามองมากคือ E-commerce แพลตฟอร์มอย่าง Temu และ Shein ทำให้ผู้บริโภคทั่วโลกสามารถซื้อสินค้าจากโรงงานจีนได้โดยตรง ทั้งเสื้อผ้า กระเป๋า ของใช้ในบ้าน เครื่องประดับ ของเล่น และสินค้าอีกนับไม่ถ้วน ถูกนำมาขายในราคาที่บางครั้งถูกกว่าร้านค้าในประเทศปลายทางอย่างมาก
 
โมเดลนี้ตัดคนกลางออกไปหลายชั้น โรงงานผลิตสินค้าส่งสินค้าเข้าสู่ระบบแพลตฟอร์ม แล้วทำการตลาดไปยังผู้บริโภคโดยตรง แต่การเติบโตแบบรวดเร็วก็มีต้นทุน ทั้งค่าโฆษณา ค่าขนส่ง ส่วนลด คูปอง และการอุดหนุนเพื่อดึงดูดลูกค้า ดังนั้นยอดขายมหาศาลไม่ได้หมายความว่าธุรกิจจะมีกำไรสุทธิมหาศาลตามไปด้วย ที่สำคัญกติกาภาษีนำเข้าและการขนส่งระหว่างประเทศกำลังเปลี่ยนแปลง ทำให้โมเดลธุรกิจลักษณะนี้ต้องเผชิญความเสี่ยงมากขึ้น
 
5. แม้แต่อาหาร เครื่องดื่ม และแฟรนไชส์ จีนก็ไม่ยอมปล่อย
 

ถ้าใครคิดว่าอาหารและเครื่องดื่มเป็นธุรกิจที่จีนจะเข้ามาแข่งขันได้ยาก เพราะเกี่ยวข้องกับรสนิยมและวัฒนธรรมท้องถิ่น วันนี้อาจต้องคิดใหม่ เพราะจีนกำลังนำระบบอุตสาหกรรมเข้ามาใช้กับธุรกิจอาหารอย่างจริงจัง ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ Mixue สิ่งที่ทำให้ Mixue แตกต่างจากร้านเครื่องดื่มทั่วไป ไม่ใช่แค่การขายไอศกรีมหรือชานมในราคาถูก แต่คือการควบคุมระบบตั้งแต่ต้นน้ำ
 
มีโรงงานผลิตวัตถุดิบ มีระบบจัดซื้อ มีคลังสินค้า มีระบบกระจายสินค้า และมีเครือข่ายแฟรนไชส์ขนาดใหญ่ แบรนด์แม่ไม่ได้มองตัวเองเป็นแค่ร้านขายเครื่องดื่ม แต่เป็นผู้บริหารระบบซัพพลายเชนที่ส่งวัตถุดิบให้ร้านจำนวนมหาศาล ทำให้สามารถควบคุมต้นทุนและรักษาราคาขายให้ต่ำได้
 
ขณะที่แบรนด์อย่าง Haidilao ก็แสดงให้เห็นว่าธุรกิจร้านอาหารจีนสามารถสร้างระบบบริการและมาตรฐานการดำเนินงานที่ขยายสาขาได้ทั่วโลก ส่วนธุรกิจหมาล่า ชาบู และร้านอาหารจีนรูปแบบต่างๆ ก็ขยายตัวอย่างรวดเร็ว
 
แต่เมื่อร้านอาหารเปิดเพิ่มขึ้นจำนวนมาก ตลาดก็เริ่มแข่งขันกันเอง ร้านใหม่ต้องทำโปรโมชั่น ร้านเก่าต้องลดราคา และผู้ประกอบการต้องแบกรับทั้งค่าเช่า ค่าแรง และต้นทุนวัตถุดิบ สุดท้ายจำนวนสาขาที่เพิ่มขึ้น ไม่ได้แปลว่าทุกร้านจะมีกำไร
 
6. สมรภูมิกาแฟจีน เกมที่สะท้อนยุทธศาสตร์ได้ชัดที่สุด
 

อีกตัวอย่างที่น่าสนใจคือธุรกิจกาแฟ ในอดีต Starbucks เป็นสัญลักษณ์ของกาแฟพรีเมียมในจีน แต่วันนี้แบรนด์อย่าง Luckin Coffee และ Cotti Coffee เข้ามาเปลี่ยนเกม จากเดิมที่กาแฟหนึ่งแก้วต้องขายในราคาสูง ก็กลายเป็นกาแฟที่มีโปรโมชั่นลดราคาจนผู้บริโภคเข้าถึงได้ง่ายมาก โมเดลของ Luckin เน้นการสั่งผ่านแอปพลิเคชัน ร้านขนาดเล็ก และการรับสินค้ากลับบ้าน
 
ลดต้นทุนพื้นที่ ลดขั้นตอนการขาย และใช้ข้อมูลลูกค้ามาวิเคราะห์พฤติกรรมการบริโภค ขณะเดียวกันก็พัฒนาเมนูใหม่ๆ เพื่อสร้างกระแสและกระตุ้นยอดขาย แต่เมื่อคู่แข่งใช้กลยุทธ์ราคาเหมือนกัน สงครามก็เกิดขึ้น
 
ใครจะลดราคามากกว่า ใครจะมีโปรโมชั่นแรงกว่า ใครจะขยายสาขาได้เร็วกว่า นี่คือการแข่งขันที่ทำให้ผู้บริโภคได้กาแฟราคาถูก แต่สร้างแรงกดดันต่อกำไรของผู้ประกอบการ นี่คือสิ่งที่กำลังสะท้อนมายังตลาดกาแฟในประเทศอื่น รวมถึงประเทศไทย
 
7. แล้วทำไมธุรกิจจีนถึงยอมขายถูก ทั้งที่กำไรน้อย
 
คำตอบไม่ได้มีเพียงข้อเดียว แต่มีปัจจัยสำคัญหลายอย่างที่ทำงานร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็นการแข่งขันภายในประเทศจีนที่รุนแรงมาก บริษัทจำนวนมากต้องเร่งเติบโต เพราะถ้าไม่ขยายตลาด คู่แข่งก็อาจเข้ามาแย่งลูกค้าไป
 
ขณะเดียวกัน ขนาดของตลาดและระบบการผลิตของจีน เมื่อผลิตจำนวนมหาศาล ต้นทุนต่อหน่วยลดลง และสามารถนำสินค้าไปแข่งขันในตลาดต่างประเทศได้
 
นอกจากนี้ ยังมีการสนับสนุนจากภาครัฐ ทั้งโครงสร้างพื้นฐาน เงินทุน สิทธิประโยชน์ทางภาษี และนโยบายสนับสนุนอุตสาหกรรมบางประเภท ซึ่งมีส่วนช่วยให้ธุรกิจจีนแข่งขันในตลาดได้
 
แต่ต้องเข้าใจด้วยว่า ไม่ใช่ทุกบริษัทจีนจะได้รับเงินอุดหนุน และไม่ใช่ทุกบริษัทจะขายขาดทุน บางบริษัทมีกำไรสูง บางบริษัทกำไรต่ำ และบางบริษัทขาดทุนจริง สิ่งที่สำคัญคือโครงสร้างการแข่งขันที่ทำให้บริษัทจำนวนมากให้ความสำคัญกับการขยายส่วนแบ่งตลาดมากกว่าการรักษากำไรในระยะสั้น
 
ปรากฏการณ์นี้เชื่อมโยงกับคำว่า Involution หรือ เน่ยเจวี่ยน หมายถึงการแข่งขันที่ทุกคนต้องทุ่มเทมากขึ้น ลงทุนมากขึ้น ทำงานหนักขึ้น แต่ผลตอบแทนกลับไม่ได้เพิ่มขึ้นตามไปด้วย
 
8. ชนะตลาดโลก แต่กำไรอาจไม่ได้ตกอยู่กับจีนทั้งหมด
 

ภาพจาก https://citly.me/wadyrm

นี่คือประเด็นที่น่าสนใจที่สุด การที่จีนขายสินค้าได้ทั่วโลกไม่ได้หมายความว่าบริษัทจีนจะเป็นผู้เก็บเกี่ยวกำไรทั้งหมด ลองดูสินค้าเทคโนโลยีบางประเภท เช่น โรงงานอาจผลิตสินค้าได้จำนวนมหาศาล แต่กำไรส่วนสำคัญอาจอยู่กับเจ้าของเทคโนโลยี เจ้าของสิทธิบัตร เจ้าของระบบปฏิบัติการ หรือเจ้าของแบรนด์
 
ในอุตสาหกรรมอาหาร แบรนด์แม่อาจมีรายได้จากการขายวัตถุดิบและระบบแฟรนไชส์ ขณะที่ผู้ลงทุนเปิดร้านกลับต้องรับความเสี่ยงด้านค่าเช่าและยอดขาย
 
ใน E-commerce แพลตฟอร์มอาจมีผู้ซื้อจำนวนมาก แต่ต้องแบกรับต้นทุนด้านการตลาดและการขนส่ง ดังนั้น เราต้องแยกให้ออกระหว่างคำว่า ยอดขาย ส่วนแบ่งตลาด รายได้ และกำไร เพราะทั้งสี่อย่างนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน จีนอาจชนะในด้านปริมาณการผลิต ชนะในด้านราคา และชนะในด้านส่วนแบ่งตลาด แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกบริษัทจะมีผลตอบแทนที่ดี
 
9. ประเทศไทยจะอยู่ตรงไหนในเกมนี้
 
นี่คือคำถามที่คนไทยต้องให้ความสำคัญมากที่สุด เพราะสินค้าจีนไม่ได้เข้ามาแข่งขันแค่ในโรงงานอุตสาหกรรม แต่เข้ามาถึงร้านค้า ตลาดค้าปลีก ร้านอาหาร ร้านกาแฟ เครื่องดื่ม และธุรกิจแฟรนไชส์
 
ผู้ประกอบการไทยกำลังเจอคู่แข่งที่มีระบบจัดซื้อขนาดใหญ่ มีโรงงานรองรับ มีต้นทุนการผลิตต่ำ และสามารถขยายธุรกิจได้อย่างรวดเร็ว ร้านกาแฟไทยอาจต้องแข่งกับกาแฟจีนที่มีระบบต้นทุนแตกต่างกัน
 
ร้านเครื่องดื่มไทยอาจต้องแข่งกับแฟรนไชส์ที่มีโรงงานผลิตวัตถุดิบเป็นของตัวเอง
 
โรงงานไทยอาจต้องแข่งกับสินค้าจีนที่ผลิตได้จำนวนมหาศาล และผู้ค้าปลีกไทยก็ต้องแข่งขันกับแพลตฟอร์มที่ขายตรงจากโรงงานถึงผู้บริโภค
 
คำถามจึงไม่ใช่แค่ว่าเราจะขายให้ถูกกว่าจีนได้อย่างไร เพราะถ้าเราเลือกแข่งด้วยราคาอย่างเดียว เราอาจไม่มีทางชนะ สิ่งที่ไทยต้องสร้างคือความแตกต่าง คุณภาพ แบรนด์ ความเข้าใจผู้บริโภค ระบบบริการ และห่วงโซ่อุปทานของตัวเอง รวมถึงต้องยกระดับการผลิตให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น
 
บทสรุป
 
ภาพจาก https://citly.me/rsv0sf

สุดท้ายแล้วประโยคที่ว่า จีนชนะทุกเกม กวาดทุกพื้นที่ แต่ไม่มีกำไร อาจไม่ใช่ความจริงทั้งหมด เพราะยังมีบริษัทจีนจำนวนมากที่ประสบความสำเร็จและทำกำไรได้อย่างมหาศาล 

แต่ประโยคนี้สะท้อนภาพการแข่งขันของเศรษฐกิจจีนในยุคปัจจุบันได้อย่างน่าสนใจ จีนกำลังสร้างความได้เปรียบจากการผลิตขนาดใหญ่ การควบคุมซัพพลายเชน เทคโนโลยี และการขยายตลาดอย่างรวดเร็ว
 
แต่ในขณะเดียวกัน การแข่งขันที่รุนแรงเกินไปก็กำลังกดดันกำไรของผู้ประกอบการจำนวนมาก และสิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่แค่จีนผลิตสินค้าได้ถูกกว่าเรา แต่คือจีนกำลังสร้างระบบธุรกิจที่ทำให้สามารถแข่งขันได้ตั้งแต่วัตถุดิบ โรงงาน แพลตฟอร์ม ไปจนถึงหน้าร้าน นี่คือการแข่งขันที่ผู้ประกอบการทั่วโลกต้องเผชิญ
 
และคำถามสุดท้ายที่อยากฝากไว้ก็คือ ถ้าวันนี้จีนยอมขายถูกเพื่อยึดตลาด วันหนึ่งเมื่อคู่แข่งหายไปจากสนาม ใครจะเป็นคนกำหนดราคา 
 
และถ้าประเทศไทยยังไม่มีระบบธุรกิจที่แข็งแกร่งพอ เราจะเป็นเพียงตลาดที่รอรับสินค้าจากจีน หรือเราจะสามารถสร้างธุรกิจของตัวเองให้แข่งขันในเกมระดับโลกได้ นี่อาจเป็นหนึ่งในโจทย์เศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดของประเทศไทยในทศวรรษนี้ 

 ติดตามได้ที่ Add LINE id: @thaifranchise
 
บทความเอสเอ็มอียอดนิยม Read more
ผู้สนับสนุน (Sponsor)
ผู้สนับสนุน (Sponsor)
ธุรกิจที่ทำคู่งานประจำ ลงทุนหลักหมื่น สร้างรายได..
668
4 พิกัดเด่น!เน้นทำเลทอง เคล็ดลับยอดขายพุ่ง กำลัง..
536
ความเร็วชนะความหรู กาแฟ Drive-Thru 7.5 หมื่นล้า..
494
น้ำเต้าหู้ร้อยล้าน เปลี่ยนสินค้าบ้านๆ ทะยาน 1 แส..
459
ร้านอาหารที่รสชาติดี อาจแพ้ร้านที่เล่าเรื่องราวเ..
430
ธุรกิจคุกกี้จากครัวที่บ้าน ลงทุน 8 แสน สู่รายได้..
421
บทความเอสเอ็มอีมาใหม่
บทความอื่นในหมวด