สมัยก่อนลูกหลานบ้านไหนได้ทำงานธนาคารนี่ถือว่ามีหน้ามีตาและเป็นที่ยอมรับนับถือสูงมาก ส่วนหนึ่งเป็นเพราะการได้สวมใส่ยูนิฟอร์มที่สุภาพเรียบร้อย แต่งกายดี บุคลิกน่าเชื่อถือ และธนาคารมักตั้งอยู่ในอาคารที่โดดเด่น

 

ในส่วนของผลตอบแทนและสวัสดิการก็ดีเยี่ยมไม่แพ้กัน พนักงานธนาคารในยุคนั้นมักได้เงินเดือนสูง + โบนัสที่น่าพอใจ (บางธนาคารอาจจ่ายโบนัส 4-6เดือน) ยังไม่นับรวมสวัสดิการในเรื่องสุขภาพ การรักษาพยาบาล และโอกาสในการกู้สินเชื่อที่อยู่อาศัยอัตราพิเศษ

 

แต่มาถึงในยุคปัจจุบัน พนักงานและธนาคารก็ยังคงอยู่ เพียงแต่มีความแตกต่างจากในอดีตมาก จากที่เคยเป็นหัวใจของระบบเศรษฐกิจและเป็นผู้คุมอำนาจทางการเงิน กำลังถูกเทคโนโลยียุคใหม่เข้ามาท้าทายอย่างหนักรวมถึงพนักงานธนาคารเองที่ตอนนี้มีอัตราลดลง คนที่ยังคงอยู่ก็ต้องปรับเปลี่ยนบริบทตัวเองให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงด้วย

 

 

ย้อนหลังไปเมื่อสัก 10 ปีก่อน หรือช่วงก่อนปี 2560 ธนาคารคือสถานที่เดียวที่ผู้คนจะสามารถทำธุรกรรมทางการเงินได้อย่างน่าเชื่อถือและปลอดภัย แต่ละธนาคารมี สาขา และ พนักงาน จำนวนมากเพื่อรองรับลูกค้าที่ต้องเดินทางมาทำธุรกรรมที่เคาน์เตอร์เกือบทุกประเภท ตั้งแต่การเปิดบัญชี ฝาก ถอน โอนเงิน ไปจนถึงการขอสินเชื่อ และในอดีตเช่นกันการขยายสาขาของธนาคารคือกลยุทธ์สำคัญในการเข้าถึงลูกค้าและสร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน ทำให้เกิดเครือข่ายของสาขาธนาคารทั่วประเทศ ประมาณการว่าช่วงปี 2559 – 2560 ณ ตอนนั้นมีสาขาของธนาคารรวมทั้งระบบกว่า 7,000 แห่ง สะท้อนให้เห็นถึงการเติบโตที่เฟื่องฟูมาก

 

ถ้าให้วิเคราะห์ในแง่มุมทางสังคมว่าทำไมธนาคารถึงได้รับความนิยมน่าจะเป็นเพราะบริบทใหญ่ที่คนมองว่า สาขาของธนาคารคือจุดนัดพบ ในการทำธุรกรรมต่างๆ ซึ่งต้องมาทำด้วยตัวเอง และเกิดจากความผูกพันของลูกค้ากับพนักงาน เช่น พนักงานเคาน์เตอร์ หรือผู้จัดการสาขา สังเกตว่าลูกค้ามักจะผูกพันกับสาขาใดสาขาหนึ่งโดยเฉพาะ และในยุคเฟื่องฟูธนาคารพาณิชย์มีผลกำไรที่มั่นคง โดยมีรายได้หลักจากส่วนต่างดอกเบี้ย (NIM) และค่าธรรมเนียมการทำธุรกรรม (Transaction Fees) ซึ่งมาจากการใช้บริการที่สาขาและตู้ ATM เป็นหลัก

 

 

ภาพจาก https://elements.envato.com

การพัฒนาทางเทคโนโลยีเพื่อให้คนสะดวกสบายมากขึ้น กลายเป็นผลกระทบโดยตรงต่อ “ธนาคาร” ถึงขนาดที่เปลี่ยนภาพจำในอดีตไปอย่างสิ้นเชิง จากที่ต้องเดินทางไปถึงธนาคาร ก็กลายเป็นว่าเราสามารถทำธุรกรรมการเงินได้เองทุกที่ทุกเวลาเพียงแค่มีสมาร์ทโฟน ซึ่งทางธนาคารเองก็ต้องยอมรับกระแส Digital Disruption ที่เกิดขึ้นนี้ ดังจะเห็นได้จากการที่ธนาคารยกเลิกค่าธรรมเนียมการทำธุรกรรมออนไลน์เกือบทั้งหมด เพื่อกระตุ้นให้ลูกค้าเปลี่ยนไปใช้ช่องทางดิจิทัลมากขึ้น

 

อย่างไรก็ดีปฏิเสธไม่ได้เช่นกันว่ากระแสที่เกิดขึ้นนี้มีผลกระทบต่อธนาคารอย่างรุนแรงเช่นกันโดยเฉพาะในเรื่องของจำนวนสาขาและพนักงาน

 

ตัวเลขสถิติต่างๆ สะท้อนแนวโน้มการลดลงของสาขาธนาคารได้อย่างชัดเจนทั้งที่เคยมีสาขารวมกว่า 7,000 แห่งในช่วงก่อนปี 2560

โดยในระยะเวลา 10 ปีที่ผ่านมาจำนวนสาขาธนาคารไทยลดลงไปเยอะมาก มาถึงในปี 2568 เหลือสาขารวมประมาณ 5,200 แห่ง ทั้งนี้การที่ธนาคารเลือกปิดสาขาถือเป็นกลยุทธ์ในการ “ลดต้นทุนการดำเนินงาน” ซึ่งจะหมายถึงการลดต้นทุนในด้านค่าเช่าพื้นที่ / ค่าน้ำค่าไฟ / บุคลากร เพื่อนำเงินไปลงทุนโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลแทน
 

ภาพจาก https://elements.envato.com

 

ถ้าดูในส่วนของพนักงานที่ปรับลดมีทั้งที่ทำหน้าที่หน้าเคาน์เตอร์ และการโยกย้ายพนักงานไปสู่บทบาทใหม่ที่เน้นทักษะดิจิทัล

ถ้าดูตัวเลขในส่วนของพนักงานจะพบว่ายุคที่มีการปรับโครงสร้างอย่างหนักเพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีมีการลดจำนวนพนักงานในอัตราที่สูงมาก รวมกันกว่า 16,800 คนในเวลา 2 ปี (2563 – 2564)

 

อย่างไรก็ดีการเปลี่ยนแปลงของจำนวนพนักงานไม่ได้หมายถึงการ ปลดออก เพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงการลดพนักงานที่ทำหน้าที่ซ้ำซ้อนในแต่ละสาขา จะได้เพิ่มจำนวนพนักงานที่มีทักษะด้าน IT, Data Science, AI และ Cybersecurity เพื่อรองรับการเป็นธนาคารดิจิทัลอย่างเต็มตัว

 

 

ภาพจาก https://elements.envato.com

เป็นสถิติที่แตกต่างและสวนทางกับจำนวนสาขาและพนักงานที่ลดลงของธนาคารเมื่อพฤติกรรมการใช้งาน Mobile Banking ของคนไทยเติบโตอย่างก้าวกระโดด

ทั้งนี้รูปแบบการให้บริการของธนาคารในยุคใหม่ไม่ได้มีเพียงแค่ Mobile Banking แต่ยังมี FinTech อีกหลายแบบ เช่น

 

ภาพจาก https://elements.envato.com

ในอดีตเราจำภาพของตึกธนาคารที่สูงตระหง่านและโอ่อ่า คือสัญลักษณ์ของความมั่นคง ความน่าเชื่อถือ แต่ปัจจุบัน อาคารเหล่านั้นกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ พร้อมปรับไปสู่อาคารที่จะต้องทำอย่างอื่นแทน เช่น

หรือในบางอาคารอาจจะกลายเป็นศูนย์สำหรับที่ปรึกษาทางการเงิน (Wealth & Investment Center) สำหรับให้บริการทางการเงินที่ซับซ้อน เช่น การจัดการสินทรัพย์ การลงทุนขนาดใหญ่ และการวางแผนทางการเงินระยะยาว ซึ่งยังต้องการการมีปฏิสัมพันธ์กับลูกค้าแบบส่วนตัว เป็นต้น

 

ทั้งนี้ตึกธนาคารก็คือหนึ่งในต้นทุนที่ธนาคารเคยลงทุนและเมื่อยุคสมัยได้ปรับเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิงก็จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนเช่นเดียวกับการลดสาขา ลดจำนวนพนักงาน การเปลี่ยนรูปแบบตึกเพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่น ก็เพื่อลดต้นทุนที่ต้องแบกรับ ทั้งหมดนี้ก็เป็นการปรับตัวเพื่อให้สอดคล้องกับยุคที่คนส่วนใหญ่เน้นความสะดวกสบาย และเพื่อให้ก้าวสู่ยุคของดิจิทัลได้อย่างสมบูรณ์แบบ

นักเขียน

คุณรัตนชัย ม่วงงาม (เปี๊ยก)