สมัยก่อนการจะกู้ยืมเงินสักก้อนมีกระบวนการ ขั้นตอน ที่ค่อนข้างยุ่งยากวุ่นวาย โดยเฉพาะการพิจารณาเครดิต เพราะสถาบันการเงินไม่รู้จักตัวตนของเรา สิ่งที่จะทำให้ธนาคารเชื่อถือได้คือเอกสารต่างๆ เช่นสลิปเงินเดือน , หนังสือรับรองการทำงาน , ทะเบียนบ้าน , สเตทเมนต์ย้อนหลัง 6 เดือน 

 

รวมถึงหลักทรัพย์ค้ำประกัน (ในกรณีที่วงเงินกู้ยืมสูง) จึงเป็นปัญหาว่าพวกอาชีพอิสระ , เกษตรกร หรือพ่อค้าแม่ค้า จะเข้าถึงสินเชื่อเหล่านี้ได้ยาก หรือถ้าพยายามจนหาเอกสารมาครบจนทำได้จริง ก็ยังระยะเวลารอคอยที่นานว่าจะพิจารณาอนุมัติ บางทีก็ไม่ทันต่อความจำเป็นในการใช้เงินดังกล่าว
 

เมื่อการกู้เงินจากธนาคารอาจจะยุ่งยากเกินไปคนจำนวนไม่น้อยจึงเลือกวิธีหาเงินเสริมสภาพคล่องจากหลายวิธีเช่นใช้บริการโรงรับจำนำ เอาทรัพย์สินไปเปลี่ยนเป็นเงินสด หรือการกู้เงินโดยใช้เล่มทะเบียนรถเป็นตัวค้ำประกัน หรือที่นิยมมากคือใช้บริการพวกเงินกู้นอกระบบ ซึ่งแน่นอนว่าวิธีการสะดวก ได้เงินง่าย แต่ก็ต้องแลกด้วยดอกเบี้ยที่แพงมาก 

 

 

หลังจากสังคมได้พัฒนาไปมาก เงินกู้ก็เป็นธุรกิจที่พัฒนาตามเช่นกัน ในยุคที่สมาร์ทโฟนเข้ามามีบทบาทในชีวิตเราสามารถเรียกรถ , สั่งสินค้า , สั่งอาหาร ได้อย่างสะดวก แต่แพลตฟอร์มเหล่านี้กับพบว่า ปัญหาใหญ่ข้อหนึ่งคือ พาร์ทเนอร์ร้านค้าและไรเดอร์ส่วนใหญ่ เข้าไม่ถึงสินเชื่อธนาคาร 

 

อันเนื่องมาจากหลายปัจจัยเช่น ไรเดอร์เป็นอาชีพอิสระที่รายได้ขึ้นอยู่กับรอบวิ่ง ธนาคารมองว่าเป็นอาชีพที่รายได้ไม่แน่นอนความเสี่ยงสูง หรือร้านอาหารเล็ก ไม่มีสลิปเงินเดือน ไม่มีข้อมูลด้านการเงินที่ชัดเจนไม่ตรงตามคุณสมบัติในการปล่อยกู้ของธนาคาร 

 

แต่สิ่งที่ทุกแพลตฟอร์มมีมากที่สุดคือ ข้อมูลลูกค้า เป็นข้อได้เปรียบที่สถาบันการเงินส่วนใหญ่ไม่มีจึงนำไปสู่การจับมือเป็นพันธมิตร และเริ่มปล่อยสินเชื่อให้ร้านค้าขนาดเล็กบนแอปก่อนเป็นกลุ่มแรก 

 

เมื่อโมเดลนี้เริ่มประสบความสำเร็จจึงขยายมาสู่ผู้ใช้งานทั่วไป และธุรกิจนี้ยิ่งแพร่หลายมากขึ้นหลังจากมีใบอนุญาตธนาคารดิจิทัล ทำให้หลายแพลตฟอร์สามารถระดมทุนและปล่อยสินเชื่อได้เต็มรูปแบบจึงกลายเป็นเงินกู้เดลิเวอรี่ในยุคใหม่อย่างสมบูรณ์แบบ

คู่แข่งเยอะ! ลูกค้าก็เยอะ! ตลาดมูลค่าแสนล้าน

ภาพจาก https://citly.me/QSYwF
 

ข้อมูลจากสถาบันการเงินและบริษัทวิจัยตลาดประเมินว่า ตลาดสินเชื่อออนไลน์และเครดิตดิจิทัลในประเทศไทยมีมูลค่า หลายแสนล้านบาท สอดคล้องกับพฤติกรรมผู้บริโภคยุคใหม่ที่นิยมการใช้จ่ายแบบกู้ง่าย กู้ได้บ่อย ทำให้มีเงินหมุนเวียนระยะสั้นเพื่อเสริมสภาพคล่องท่ามกลางภาวะเศรษฐกิจที่ผันผวน ความต้องการสินเชื่อผ่านแอปจึงพุ่งสูงอย่างต่อเนื่อง 

 

ภาพจาก https://citly.me/mqOeL

 

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนว่านี่คือธุรกิจที่ใหญ่มากไม่ใช่แค่ในระดับประเทศแต่ขยายไปถึงระดับอาเซียน ยกตัวอย่าง 3 แพลตฟอร์มที่น่าสนใจคือ

 

1. Shopee เป็นยักษ์ใหญ่ในตลาดนี้อย่างชัดเจน มีพอร์ตสินเชื่อคงค้างรวม สูงถึงกว่า 9,900 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 3.4 แสนล้านบาท เติบโตขึ้นจากปีก่อนหน้ากว่า 70%  ถึงแม้ฐานผู้กู้จะขยายวงกว้างออกไปโดยมีผู้กู้รายใหม่ในระบบกว่า 20 ล้านคน แต่บริษัทสามารถควบคุมอัตราหนี้เสียที่ค้างชำระเกิน 90 วันให้อยู่ในระดับที่ค่อนข้างต่ำประมาณ 1.1% เท่านั้น

 

2. Grab ให้บริการผ่าน GrabFin มีพอร์ตสินเชื่อรวมทั้งภูมิภาคกว่า2,318 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 8.1 หมื่นล้านบาท เติบโตขึ้นเกือบ 3 เท่า ถ้าดูเฉพาะยอดการปล่อยสินเชื่อใหม่ ในช่วงไตรมาสล่าสุดตัวเลขสูงถึง 1,200 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 4.2 หมื่นล้านบาท ต่อไตรมาส

 

3. LINE BK (ในประเทศไทย) มีขนาดพอร์ตสินเชื่อที่รวมทั้งวงเงินให้ยืมและสินเชื่อนาโนไฟแนนซ์ ประมาณ 25,000 ล้านบาท และธุรกิจเริ่มมีผลกำไรที่ชัดเจนมากขึ้นหลังเปิดดำเนินกิจการมานาน สามารถคุมอัตราหนี้เสีย (NPL) ให้อยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัยสะท้อนให้เห็นถึงระบบการเงินที่แข็งแกรงและพร้อมต่อยอดธุรกิจนี้ได้อีกไกล

ปัญหาลูกค้าเบี้ยวหนี้! คิดว่าลบแอปทิ้งก็หนีได้

ภาพจาก https://citly.me/p4JXN

 เมื่อเงินกู้เข้าถึงได้ง่ายก็กลายเป็นดาบสองคมอย่างกรณีที่เคยเกิดขึ้นกับ CLICX ซึ่งเป็นธนาคารพาณิชย์ไร้สาขา หรือ Virtual Bank แห่งแรกของไทย ที่มีผู้ใช้งานบางส่วนขอสินเชื่อแล้วนำผลอนุมัติมาโพสต์ท้าทายทำนองว่า “กู้แล้วเตรียมบิด” คือตั้งใจจะไม่จ่ายคืน คิดว่าลบแอปทิ้งแล้วก็หนีหนี้ได้ สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาทางสังคมหลายอย่างเช่น

ผลจากเหตุการณ์นี้ก็ทำให้คนที่ตั้งใจมากู้เงินแบบดีๆ ได้รับผลกระทบไปด้วย ตอกย้ำให้เห็นชัดเจนว่าแม้เทคโนโลยีจะพัฒนาแค่ไหน ถ้าคนเราไม่พัฒนาความคิดให้ก้าวตาม ก็เป็นปัญหาสังคมได้ไม่รู้จบทั้งที่ความเจริญก้าวหน้าควรเป็นเรื่องดีแต่ถ้าเอามาใช้กันแบบผิดๆ ก็มีผลกระทบใหญ่หลวงต่อสังคมได้

คำนวณตัวเลขเบื้องต้น กู้ง่าย แต่ต้องจ่ายคืนเท่าไหร่? 

 

ภาพจาก https://citly.me/p4JXN
 

แม้ว่าเงินกู้ยุคนี้จะสะดวกมาก แต่ก็หากไม่ควบคุมให้ดีแทนที่จะเสริมสภาพคล่องอาจเป็นสาเหตุทำให้ระบบการเงินของเรามีปัญหามากกว่าเดิม  สมมติว่าเลือกกู้เงินจากแอปพลิเคชัน เช่น สินเชื่อนาโนไฟแนนซ์หมุนเวียน หรือสินเชื่อเงินสดทันใจ วงเงิน 10,000 บาท  อัตราดอกเบี้ย สูงสุดต่อปีประมาณ 33% (ลองคิดเวลาผ่อนชำระที่ 6 เดือน) แบบผ่อนรายเดือนทั่วไป เราต้องจ่ายคืน เดือนละประมาณ 1,900 บาท (เป็นเวลา 6 เดือน)  ยอดรวมที่ต้องจ่ายคืนทั้งหมด

 

เงินต้น + ดอกเบี้ยตลอด 6 เดือน  ประมาณ 11,400 บาท เสียดอกเบี้ยรวมประมาณ 1,400 บาท

 

แม้จะดูว่าตัวเลขไม่สูงแต่สภาพคล่องของแต่ละคนก็ไม่เท่ากัน การคำนวณที่แท้จริงต้องให้รายรับที่เหลือจริงหลังหักค่าใช้จ่ายจำเป็นเหลือมากกว่าค่างวดเงินกู้อย่างน้อย 2 เท่า แต่ความน่ากลัวที่ยิ่งกว่าคือบางคนมีรายได้ไม่พอจ่ายเงินกู้ในแอปแรก ก็ใช้วิธีไปกดกู้จากแอปที่สองเพื่อมาโปะแอปแรก จะทำให้กลายเป็นความกดดันที่เสี่ยงภาวะดอกเบี้ยรวมทั้งหมดจะสูงเกินกว่ากำลังของเราจะจ่ายไหวในอนาคต 

 

แม้การถูกหักเงินอัตโนมัติวันละไม่กี่สิบบาท แต่เรื่องแบบนี้ก็ไม่ต่างจากน้ำซึมบ่อทรายที่จะค่อยๆ เซาะเราไปเรื่อยๆ รู้ตัวอีกทีก็หนี้ท่วมหัว จนหาทางออกไม่ถูก

 

ทางรอดก่อนเลือกใช้เงินกู้จากแอปก็มีหลายวิธีเช่น การเจรจายืดหนี้เดิม, การนำทรัพย์สินไปจำนำในระบบที่ดอกเบี้ยต่ำกว่า เช่น โรงรับจำนำรัฐบาล, หรือการลดรายจ่ายที่ไม่จำเป็นลงชั่วคราว แต่หากวิธีเหล่านี้ทำไม่ได้ก็ต้องมาคิดว่าเงินที่กู้มาควรใช้ประโยชน์แบบไหนเพื่อให้ได้ผลดีมากที่สุด 

 

เหนือสิ่งอื่นใด คือความพยายามในการหารายได้เพิ่ม ถึงแม้สิ่งนี้จะเป็นเรื่องที่พูดง่ายแต่ทำยาก แต่หากทำได้จริงก็คงเป็นผลดีกับตัวเองและครอบครัวในระยะยาวได้เช่นกัน

 

 

นักเขียน

คุณรัตนชัย ม่วงงาม (เปี๊ยก)